ޚިދުމަތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ޒުވާން ލިޔުންތެރިއެއް


ދީނާއި ޤައުމަށްޓަކައި ބޭނުންވެފައިވާ ކޮންމެވެސް ޚިދުމަތެއްކުރުމުގައި ވަކި ފަންތީއެއްގެ ވަކި ޢުމުރެއްގެ މީހަކަށްވުމަކީ ލާޒިމުކަމެއް ނޫނެވެ. މިހެންމެ އެ ޚިދުމަތެއްކުރާ ފަރާތަކީ ޚިދުމަތުގެ ނިސްބަތުގައި ޢިލްމީގޮތުންނާއި ތަނަވަސްކަމުގެ ގޮތުން ވަކި ބުރަދަނެއްހުރުން ލާޒިމު ފަރާތަކަށްވެސް ނުވެއެވެ. ދުނިޔެއަށް އުފަންވާ ކޮންމެ މީހަކީވެސް އެމީހެއްގެ ފެންވަރުގައި އެމީހެއްގެ ދީނާއި ޤައުމަށްޓަކައި ކޮންމެވެސް ޚިދުމަތެއް ކުރެވިދާނެ މީހެކެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ފެންނަންހުރި ކަންކަމެވެ. ޤައުމީ ފެންވަރާއި ޖަމާޢަތުގެ ފެންވަރާއި ފަރުދީ ފެންވަރުގައެވެ. އެ ޚިދުމަތެއްކުރާ ފަރާތާއި އެ ޚިދުމަތެއްގެ ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ފަރާތެއްގެ އެ އިރެއްގެ ޙާލަތާއި ފެންވަރުގައެވެ. 

ދެއްވަދޫގެ ތާރީޚު ދެމެހެއްޓުމުގެ މާތް މަޤުޞަދުގައި އިންޓަރނެޓް ސައިޓްތައް ހައްދަވައި އެމަސައްކަތްކުރެއްވުމުގައި ދެއްވަދޫ ދޭލިޔާގޭ އަލްފާޟިލް މައުމޫން އިބްރާހީމްގެ އުއްމީދަކީ ދެއްވަދޫގެ ޢުމުރުން ދުވަސްވީ ފަރާތްތަކުން ކިޔުއްވައިދެއްވައިފައި ހުރި ރަށާއިބެހޭ ތާރީޚީ ވާހަކަތަކާއި އޭގެ އިތުރަށް ތާރީޚީ ލިޔުންތެރިން ދެއްވަދޫ އާއި ގުޅޭގޮތުން ލިޔުއްވައިފައިވާ ތާރީޚީ ލިޔުއްވުންތައް އެ ސައިޓް މެދުވެރިކޮށް ގެނެސްދެއްވުމެވެ. އަދި އޭގެފަހުން އޭނާ މި ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވިކަމުގައި ވިއަސް ދެއްވަދޫގެ ފަހުގެ ޖީލުތަކަށް ދެއްވަދޫގެ ތާރީޚު އެނގެންއޮތުމަކީ އޭނާއަށް ކޮށްދެއްވޭ އަގުހުރި މަސައްކަތަކަށްވާނެކަމަށް ވެސް އޭނާ އުއްމީދުކުރައްވައެވެ.

ދެއްވަދޫ ނިއުސް ބްލޮގްސްޕޮޓް (http://dhevvadhoonews.blogspot.com) ގައި އަލްފާޟިލް މައުމޫން އިބްރާހީމް، އޭނާގެ ތަޢާރަފްގައި ލިޔުއްވަނީ "މަމީބު ދެއްވަދޫ ގަނޑުވަރު ދޮންދަލޭކަ ކަނބުލޭގެފާނު (ދެއްވަދޫ ދޮން ދަލޭކަ ކަނބުލޭގެފާނުގެ މަރިޔަމް ކަނބުލޭގެފާނުގެ ދެއްވަދޫ ގަނޑުވަރު ދޮން ދަލޭކަ ކަނބުލޭގެފާނު)ގެ ފުތް ޙަސަން މަނިކުފާނާއި ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނުގެ ދި ކޮނޑޭދީދީ (ދޮންދީދީ، ނުވަތަ ފާޠިމާދީދީ) އާއި ދެމަފިރިންގެ ފުތް، މުޙައްމަދު ދީދީގެ ފުތް، އިބްރާހީމް ދީދީގެ ފުތް ޢަބުދުﷲ ދީދީގެ ދި، މަރިޔަމް ދީދީގެ ފުތް، މުޙައްމަދު އަނީސްގެ ދި އާމިނާ މަނިކުގެ ފުތް މައުމޫނު އިބްރާހިމް" އެވެ.

އަލްފާޟިލް މައުމޫން އިބްރާހީމްގެ މި ވަނަވަރަށް ބަލައިލުމުން އޭނާ ކުރައްވަން ފައްޓަވައިފައިވަނީ ޢާއިލީ މުހިއްމު ޚިދުމަތެއްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މިހެނީ އެ ޢާއިލާއަކީ އެ ޢާއިލާގެ އެކި ފަރާތްޕުޅުތަކަށް ބެލިކަމަށް ވިޔަސް އެއިރެއްގައި އެ ތަނެއްގެ ނިސްބަތުގައި އެތަނަކަށް ބޭނުންވެފައިވާ ކަންކަމުގެތެރެއިން ގިނަ ކަންކަމެއްގައި ޚިދުމަތުގެ ގޮތުން ޝުކުރު ޙައްޤު މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކުރައްވައިފައިވާކަން އެނގެންހުރި ފަރާތްޕުޅުތަކެވެ. އޭގެބައެއް ފަރާތްޕުޅުތަކުގެތެރޭ އަބޫބަކުރު ފަނޑިޔާރު ކަލޭގެފާނާއި، ދެއްވަދޫ ރަސްގެފާނާއި، ޙާޖީ ބަންޑާރައިންނާއި އެރަދުންގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނަކީ ޤައުމީ ފެންވަރުގެ ޚިދުމަތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ އުސް އަލިތަކެވެ. މިހެންމެ މުޡުހިރުއްދީން ރަދުންގެ ހޫރުކާފަ ދަރިކަލުން ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނާއި އޭނާގެ ދަރިކަނބަލުން ދޮންދީދީ(ކޮނޑޭދީދީ) އާއި މި ދޮންދީދީގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ދީދީގެ އިބްރާހީމް ދީދީގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީގެ މަރިޔަމް ދީދީގެ މުޙައްމަދު އަނީސް އަކީ ވެސް ޚިދުމަތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ބޭފުޅުންނެވެ.

 

އަލްފާޟިލް މައުމޫން އިބްރާހީމް ވަނީ އޭނާގެ ބްލޮގްގައި ދެއްވަދޫގައި މިވަގުތުވެސް ހުންނެވި އެންމެ ދުވަސްވީ މުޙައްމަދު ދީދީގެ ފޮޓޯއާއި އެކީ މުޙައްމަދު ދީދީގެ ބައެއް މަޢުލޫމާތު ލިޔުއްވައިފައެވެ. އޭނާ ލިޔުއްވާގޮތުން "އައްޑުއަތޮޅު މީދޫ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނުގެ، އަލްޤާޟީ ޙުސައިން ޤުޠުބުއްދީނުގެ، އަލްވަޒީރުލް ކަބީރު މުޙައްމަދު ބޮޑުފުތް ތަކުރުފާނުގެ، މީދޫ ގެދަރު އާމިނާ މަނިކުފާނުގެ، ޢާއިޝާފާނުގެ، އައިސާބީގެދަރު ޚަދީޖާފާނު(ޚަދީޖާމަނިކެ)ގެ، ޢަލިމަނިކުފާނު(ހުޅުދޫ ރަހާ)ގެ، ޢީސާފުޅު ކަލޭގެފާނުގެ ދޮން މަނިކުފާނުގެ އަޙުމަދު ދީދީ ގެ މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ ބެލެވޭގޮތުގައި މިހާރު ދެއްވަދޫގައި ހުންނެވި ޢުމުރުން އެންމެދުވަސްވީ ބޭފުޅާއެވެ. މުޙައްމަދު ދީދީ ވިދާޅުވާގޮތުންނަމަ މީހާރު އޭނާއަށް 100 ކޮންމެވެސް އަހަރެއް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މުޙައްމަދު ދީދީގެ އައިޑީ ކާޑުގައި ވާގޮތުން މުޙައްމަދު ދީދީ ގެ  އުފަންތާރީޚަކީ 06/04/1920  އެވެ. އެހެންކަމުން ހިނގަމުން މިދާ 2012 ވަނަ އަހަރު މުޙައްމަދު ދީދީގެ އުމުރަކީ 92 އަހަރެވެ."

އަދިވެސް މައުމޫން އިބްރާހީމް ލިޔުއްވައެވެ. "އޮނަވިހި ސަތޭކަ ވިހިވަނައަހަރު އުފަންވި މީހުންގެ އުފަންވި އަހަރާއި ދުވަހެއް ސީދާ ނޭނގޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އައިޑީ ކާޑު ހަދަންޖެހުމުން ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް އުފަންވި އަހަރާއި ދުވަސް ޖަހަން އޮންނާތީ އެންމެ ބޮޑަށް ޔަޤީންވާ ތާރީޚެއް ޖަހަނީއެވެ. އެގޮތުން މުޙައްމަދު ދީދީ ގެ އުފަން ތާރީޚެއްގެ ގޮތުގައި 06/04/1920 ޖެހީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. މުޙައްމަދު ދީދީ އާއި އަދިވެސް ދެއްވަދޫގެ ދުވަސްވީ މީހުން ބުނާގޮތުން މުޙައްމަދު ދީދީ އަށް 100 އަހަރު ވެދާނެއެވެ.  މުޙައްމަދު ދީދީގެ ފުރަތަމަ ކައިވެންޏަކީ ދާންދޫގައި ހުންނަވައިގެން އެރަށު އޮޅަކައިދާގެ ދޮންކަމަނާ އާއި ކުރެއްވި ކައިވެންޏެވެ. މިކައިވެނީގެ ދަރިއަކީ މަރިޔަމްދީދީ އެވެ. ދޮންކަމަނަ ނިޔައުވުމުން މުޙައްމަދު ދީދީ ދެއްވަދޫގައި ވަޒަންވެރިވެވަޑައިގެން ދެއްވަދޫ ވާރުގޭ ތުއްތުދީދީގެ، ރެކިދީދީގެ، ދެއްވަދޫ ކަރަންކާގޭ ފާޠިމާދީދީ އާއި ކައިވެނިކުރެއްވީއެވެ. މިކައިވެނީގެދަރިއަކީ ދޮންދީދީ އެވެ. މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ ދީނީކަންތަކަށް ވަރަށް ފަރުވާ ބަހައްޓަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ފުރިހަމަ ސިއްޙަތެއްގައި ހުންނެވިއިރު ޖަމާޢަތުގައި ބަރާބަރަށް ފަސްނަމާދު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މަގުމަތީ ހިންގަވާފައި ވަޑައިގަންނަވާއިރު ވެސް ޤުރުއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވަމުން، ނޫނީ ތަސްބީޙަ ކިޔުއްވަމުން ގެންދަވައެވެ. ދުވަހަކުވެސް މުހައްމަދު ދީދީ ޚަތިމެއް ނަންގަވައިގެން އިންނަވައިގެން ޤުރުއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވިތަނެއް މައުމޫން އިބްރާހީމް ދެކިވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. އޭނާ ދެކިވަޑައިގެންފައިވަނީ ޚަތިމެއް ނުބައްލަވައި ޤުރުއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވަމުން ގެންދަވާތަނެވެ."

މައުމޫން އިބްރާހީމް ލިޔުއްވައިފައިވާ މުޙައްމަދު ދީދީގެ ޢާއިލީ ވަނަވަރު އޭނާ ލިޔުއްވައިފައިވަނީ އަޅުގަނޑު ލިޔެފައިވާ "ގައުމާތުގޭ ޢީސާފުޅު ކަލޭގެފާނުގެ ޢާއިލާ" ގެ ވަނަވަރުން މަޢުލޫމާތު ހޯއްދަވައިގެންނެވެ. މިހެންކަމުން މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ މައުމޫން އިބްރާހީމާއި ކިހާވަރެއްގެ ގާތްބޭފުޅެއްކަމެއް "ގައުމާތުގޭ ޢީސާފުޅު ކަލޭގެފާނުގެ ޢާއިލާ" ގެ ވަނަވަރުން އެކަނި މައުމޫން އިބްރާހީމަށް އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މުޙައްމަދު ދީދީ އާއި މައުމޫން އިބްރާހީމާއި ދެމެދުއޮތް ޢާއިލީގުޅުމެއް މިހާރު އަޅުގަނޑުވާނީ މައުމޫން އިބްރާހީމަށް ދަންނަވައިފައެވެ.

ދެއްވަދޫ ދޭލިޔާގޭ މައުމޫން އިބްރާހީމަކީ ދެއްވަދޫ ގަނޑުވަރު ދޮންދަލޭކަ ކަނބުލޭގެފާނު (ދެއްވަދޫ ދޮން ދަލޭކަ ކަނނބުލޭގެފާނުގެ މަރިޔަމް ކަނބުލޭގެފާނުގެ ދެއްވަދޫ ގަނޑުވަރު ދޮން ދަލޭކަ ކަނބުލޭގެފާނު)ގެ ޙަސަން މަނިކުފާނާއި ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ދޮންދީދީ (ކޮނޑޭދީދީ) އާއި ދެ ކަނބަލުންގެ މުޙައްމަދު ދީދީގެ އިބްރާހީމް ދީދީގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީގެ މަރިޔަމް ދީދީގެ މުޙައްމަދު އަނީސްގެ އާމިނާމަނިކެގެ މައުމޫން އިބްރާހީމް" އެވެ. ކޮނޑޭ ޢަލިމަނިކުފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ދޮންދީދީ (ކޮނޑޭދީދީ)ގެ މަންމާފުޅަކީ ޙާޖީ ބަންޑާރައިންގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ ދީދީ(ދޮށީދީދީ) އެވެ.

ދެއްވަދޫ ކަރަންކާގޭ މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ ޝަމްސުއްދީން ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނުގެ، އަލްޤާޟީ ޙުސައިން ޤުޠުބުއްދީނުގެ، އަލްވަޒީރުލް ކަބީރު މުޙައްމަދު ބޮޑުފުތް ތަކުރުފާނުގެ، މީދޫ ގެދަރު އާމިނާ މަނިކުފާނުގެ، ޢާއިޝާފާނުގެ، އައިސާބީގެދަރު ޚަދީޖާފާނު(ޚަދީޖާމަނިކެ)ގެ، ޢަލިމަނިކުފާނު(ހުޅުދޫ ރަހާ)ގެ، ގައުމާތުގޭ ޢީސާފުޅު ކަލޭގެފާނުގެ ދޮން މަނިކުފާނުގެ އަޙުމަދު ދީދީ ގެ މުޙައްމަދު ދީދީ އެވެ. ގައުމާތުގޭ ޢީސާފުޅު ކަލޭގެފާނުގެ ދޮން މަނިކުފާނުގެ އަޙުމަދު ދީދީ ގެ މަންމާފުޅަކީ ޙާޖީ ބަންޑާރައިންގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ ދީދީ(ދޮށީދީދީ) ގެ ކަތްދާ ދީދީގެ ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމާ ދީދީ އެވެ.

ދެއްވަދޫގެ މިހިނގާ ޖީލާއި އަންނައޮތް ޖީލުގެ މަޢުލޫމާތަށްޓަކައި ދެއްވަދޫ ދޭލިޔާގޭ އަލްފާޟިލް މައުމޫން އިބްރާހީމް ކުރައްވަމުންގެންދަވާ މަސައްކަތްޕުޅަކީ އެކަމުގެ އަގު ވަޒަންކުރަންޖެހޭ ޝުކުރާއި ތާރީފު ޙައްޤު މަސައްކަތްޕުޅެކެވެ. އޭނާގެ މިމަސައްކަތްޕުޅަށް އެހީތެރިވެދެއްވެންއޮތް ރޮނގަކުން އެހީތެރިކަން ދެއްވެންއޮތް ފަރާތްޕުޅުތަކުން އެހީތެރިކަން ދެއްވުމަކީވެސް ތާރީޚާއި ހަނދާނާއި މަޢުލޫމާތު އިތުރަށް މުއްސަނދިވެގެންދާނޭ ކަމެކެވެ.

ދެއްވަދޫ ދޭލިޔާގޭ އަލްފާޟިލް މައުމޫން އިބްރާހީމްގެ މިއަގުހުރި މަސައްކަތްޕުޅަށް އިތުރު މުއްސަނދިކަމާއި ކުރިއެރުން އެދެމެވެ.

                 ----------------------

ޢަބުދުﷲ ޙިލްމީ

12 އޯގަސްޓް 2013