ޞޯދުބެ އުފެއްދެވި ސުވާލަށް ފަނަރައަހަރުގެ ފަހުން ޖަވާބު












އަޅުގަނޑުގެ ރައްޓެހި ބޭފުޅަކު ފޯނުކުރައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ. "ލިޔުންތެރިންގެ ގުޅުން" ވެބްސައިޓަށް އެއްޗެއް ލިޔަން އުޅެބަލާށެވެ. އެއީ ވަރަށްގިނަ މަޢުލޫމާތު ލިބޭ، ބަހާއި އަދަބުގެ ވެސް ސައިޓެކެވެ.

އަޅުގަނޑު ދެންނެވީމެވެ. ތިޔަ ސައިޓުގެ ނަން އެ ބުނަނީ އެ ސައިޓަކީ އަޅުގަނޑުމެން ކަހަލަ މީހުންގެ ސައިޓެއްނޫނެވެ. އަނެއްކާ ތިޔަ ވިދާޅުވިހެން ބަހާއި އަދަބުގެ ކަންތައް އެހާބޮޑަށް އޭގައި ހުރެއްޖެނަމަ އެޔާ ގާތްވާކަށް ނުކެރޭނެއެވެ. 

ސަމާސާގޮތަކަށް މިހެން ދަންނަވައިފައި ހުއްޓައި  ހަޔެއްކަ ދުވަސް ފަހުން އަނެއްކާ ވެސް އެ ބޭފުޅަކު ގުޅުއްވައިލެއްވިއެވެ. އެއްސެވިއެވެ. ކޮބާ ލިޔެފިންހެއްޔެވެ. އޭގައި ޞޯދުބެމެން ވެސް އެބަ އުޅުއްވައެވެ.

އަޅުގަނޑު ދެންނެވީމެވެ. މިހުރީ އޭގެ ފެންވަރު ހުއްޓަސް، އަޅުގަނޑުގެ ފެންވަރެއް ނެތީމައެވެ. އެކަމަކު ތިޔަވީގޮތުން އޭގައި ޞޯދުބެ އުޅުއްވަންޏާ ޞޯދުބެއަށް އަރުވަންޖެހޭ ޖަވާބެއް އެބަ އޮތެވެ. ތަންކޮޅެއްކުރިން ޞޯދުބެ އުފެއްދެވި ސުވާލަކަށް އަދި މިހާތަނަށް ޖަވާބެއް ލިބިވަޑައިގެންފައި ނޯންނާނެހެން ހީވެއެވެ. އެހެންވީމާ، އެކަމާ އުޅޭނަމެވެ.

މީގެ އަހަރުތަކެއްގެ ކުރިން “ހަވީރު” ނޫހުގައި ބައެއްކަހަލަ ޅެންތަކުގެ ކުޅިމީރާ އެކީ ހަވީރު ކުރައްވަމުން ޞޯދުބެ ގެންދެވިއެވެ. އެކަމަށްޓަކައި ޞޯދުބެ ޅެން ހޮއްވަވަނީ ކޮންގޮތަކުން ބައްލަވާފައިކަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާނީ ހަމަ ޞޯދުބެއަށެވެ. މިދެންނެވިގޮތުން އެއްދުވަހެއްގެ ނޫހުގައި “އާނކިޔާ އުޅުނު ހިތްވަރެއް” ހަވީރުކުރެއްވުމުގެތެރޭ އެހިތްވަރު ފަހުން ނެތިގެން ދޯނިގަޑު ހަލާކުވުމުން އެލިބުނު ބޮޑުދެރައިގެ ވާހަކަ ދައްކާފައި އެވަނީ ކާކުތޯ ސުވާލު އުފެއްދެވިއެވެ. އެކަން އަޅުގަނޑަށް އެނގުނީ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުންނެވެ.

މިދެންނެވި ކަންތައް ހިނގައިފައި އޮއްވައި، ބަހާއި ތާރީޚާ ބެހޭ މަރުކަޒުގެ ޓީމެއްގައި ޞޯދުބެ ތިނަދޫއަށް ވަޑައިގަތެވެ. މުއުމިނާ ޢަބުދުލްޤައްޔޫމާއި، އަޙުމަދު ޝަކީބާއި،  ހޯރަފުށީ މުޙައްމަދު ސަލީމާއި މިބޭބޭފުޅުންވެސް އެޓީމްގައި އުޅުއްވި ހަނދާންވެއެވެ. އެދުވަސްވަރު އަޅުގަނޑު އުޅުނު ވަޒީފާއާ ގުޅޭ ކަމަކަށްވީމާ، އެޓީމްގެ ކަންތައްތަކުގައި އެބޭފުޅުންގެ އަރިހުގައި ގިނަވަގުތު އުޅެންވެސް ޖެހުނެވެ. ނަމަވެސް އެއްކަލަ ޞޯދުބެ އުފެއްދެވި ސުވާލަށް ޖަވާބެއް އަރުވަން ހަނދާނެއް ނުވިއެވެ. އަނެއްކާ އިނގިރޭސި ޕްރިންސަސް ޑަޔާނާ ކުއްލިއަކަށް އަވަހާރަވެ، ފަސްދާނުލުމުގެ ލައިވް ވެބްކާސްޓް އެބޭފުޅުން ބެއްލެވީވެސް އަޅުގަނޑާ އެކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގޭގައެވެ. އެކަން ހިނގަމުންދިޔައިރު އާދައިގެމީހަކު އެހެން ކުޑަކުޑަކަމެއްގެ ހަނދާނެއް ވެސް ނުވާނެއެވެ. އެއީ ވަރަށްބޮޑު ކަންތައްގަނޑެކެވެ. އެހެންވުމުން ޞޯދުބޭގެ އެ ދަތުރުގައި ޖަވާބެއް އެރުވޭނޭގޮތެއް ނުވެ، މިހާތަނަށް ފަނަރަ އަހަރުވީއެވެ. މިއީ މިކަހަލަ އާދައިގެ ކަމެއްގައި ކުޑަ މުއްދަތެއްނޫނެވެ.

ރިޔަލުގައި ދުއްވަން ބަނދެފައިވާ ރުއްވަކަރު ނުވަތަ އެހެން ލަކުޑި ދޯންޏެއްގައި އިންޖީނެއް ބަހައްޓައިގެން ދުއްވިނަމަވެސް އެއީ އިންޖީނުގައި އެންމެރަނގަޅަށް ދުއްވޭނޭހެން ބަނދެފައިވާ ދޯންޏަކަށް ނުވެއެވެ. އެހެންވިޔަސް އިންޖީނެއް ލިބެން އޮތްނަމަ، އަވަހަށް ދޯނި މާލެ ގެންގޮސް އޭގެ “ބުރި ކަނޑައި” އެތާނގައި ބުރަފައްޗެއް އެނބުރޭނޭ އިންޖީނެއް ދޯނީގައި އަޅައިގެން މަހަށްދެވޭތޯ އުޅުނު އޮޑިވެރިން ރާއްޖޭގައި މަދެއް ނުވާނެއެވެ. އެކަމަކު، އިންޖީނުގައި ދުއްވައިގެން ބާނާމަހަށް ލިބޭ ފައިސާއިން ފަޅުވެރިންނަށް ދޭންޖެހޭ އެއްޗެއް ދީފައި މަސް ނުބާނާ ދުވަހަކު އިންޖީނަށް އަޅާނެ ތެޔޮ ގަންނާނެ ފައިސާ ނުހުންނާނެތީވެ، އެއްކަލަގޮތަށް “ބުރި ކަނޑައި”ގެން އިންޖީނު އަޅަން ބޭނުންނުވާ ވާހަކަދެއްކި އޮޑިވެރިންވެސް ރާއްޖޭގައި ތިއްބެވެ. އަދި ދޯނީގެ އިންޖީނުގެ އަޑު ގަދަކަމުން ދޯންޏާއި މަސްއައިނާ ކައިރިވުމުގެ މާކުރިން  ބޯޖެހިތާ ނަގޫ ޖަހައިފައި މަސްކޮޅު ދުވެ ރައްކާވާނެތީ “ބުރި ކަނޑައި”ގެން އިންޖީނު އަޅަން ބޭނުންނުވާ ވާހަކަދެއްކި އޮޑިވެރިންވެސް ތިއްބެވެ.

ނަމަވެސް ކަން ހިނގިގޮތަކީ އިންޖީނު ދޯނިފަހަރު ރާއްޖެއަށް ތަޢާރަފްވެ، 1976 ވަނައަހަރާ ހަމައަށް އައިއިރު އިންޖީނު ދޯންޏެއްގައި ނޫނީ ގަޔާވެގެން މަހަށްދާނެ އެއްވެސްމީހެއް ނެތެވެ. ތިނަދޫގައި ޢަމުދުން ނެތްކަން ޔަޤީނެވެ. އިންޖީނުދޯނީގެ ހަލުވި ދުވެއްޔާއި އޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ފައިދާ ފެނުނީމާ ވާންވީ ގޮތް ވީއެވެ. އިންޖީނުގެ ބޭނުންތެރިކަން ބޮޑުވީއެވެ.

ދޯނިފަހަރަށް އިންޖީނު ލިބެން އޮތްއިރު އެކަމާ އަޅައިލައި ނޫޅެވުމުގެ ސަބަބުން އިންޖީނެއް ނުލިބި މަހަށް ފުރޭނޭ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތިގެން ބޭނުމެއް ނުކުރެވި ހަލާކުވެ ފީވެ ދިޔަ ދޯނިތައް ވެސް ހުއްޓެވެ. އެހެންވީމާ ރިޔާނެގި ދޯންޏާއިގެން އާނކިޔައި އުޅުނު ހިތްވަރު ވަކިހިސާބަކުން  ނެތުނީއެވެ. “ބާ ހިޔާގަނޑުތެރޭ ހުރެހުރެ ދޯނި ކިލާވީ އެވެ. އާ ރިޔާ ހޯދި މޮޔަ ހީވީ އެވެ. ބުރަފައްޗެއް ނޭބުރޭތީވެ، މަހަށްދާނެ ހަމަ އެކަކުވެސް ނުވީއެވެ.”

އަޅުގަނޑަކީ ޅެންވެރިއެކޭ މީހުން ބުނާކަހަލަ މީހަކީމެއް ނޫނެވެ. އެކަން އަޅުގަނޑަށް ޔަޤީން ކުރެވެއެވެ. އެކަމަކު 1976 ހާތާނގައި ރިޔަލުގައި މަހަށް ފުރޭތޯ ހިތްވަރުކުރި ދޯނިފަހަރަށް ލިބުނު ގެއްލުމަކީ އެންމެނަށް ވެސް ލިބުނު ގެއްލުމަކަށްވާތީ އެކަން ހިނގިގޮތް ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި ބުނެދެވޭތޯ އުޅެވުނީއެވެ. މިފަދަ އެހެންކަމެއްގެ ވާހަކަ ބުނެދެވޭތޯ ދެން އުޅުނަސް، އެއީ އަޅުގަނޑަށް ފަސޭހައިން ވާނޭ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. 
                                                   
                    އާނކިޔައި އުޅުނު ހިތްވަރު (1976)
               
އާނކިޔާ އުޅުނު ހިތްވަރު ނެތިއްޖޭ ފިލާ، ބާހިޔާގަނޑުތެރޭ ދޯނި ވާތީ ކިލާ
      އާރިޔާ ހޯދި މޮޔަ ހީވެޔޭ ހިތް މިލާ،  ލާރިޔާ ދޭ ބިލާ ފެނި އެކަކު ނުވި ހިލާ

އެންދަމަން އިރުއަރާއިރު ދެވޭތޯ މަވާ
      މެންދަމާ ތެދުވެގެން ކުދިވެރިންނަށް ގޮވާ 
            ދެން ދަމާ ތެދުކުރިން ހެޔޮގޮތުންވެސް ބަވާ
                    ފެންދަމާ ޕަމްޕު ނެތުމުން އެކަކުނުވި ހިލާ  

ހާދަ އާދޭހެކޭ ކުދިވެރީނޭ ހިނގާ،  
      ނާ، ދަމާހޭ ގޮދާ ބައިވަރެއް އެބަ ނަގާ
            މާދަމާ އެކަނިވެސް ދެން ބުނީމޭ ހިނގާ،
                   ވާދަމާ ވިންޗް ނެތުމުން އެކަކުނުވި ހިލާ

ދިޔަޖަހާ ރީތި ކުލައިން ޖަރީވެސް ކުރިން
       ހިޔަ ރިތާ ފަލި ރިޔާތައް ބަރާބަރު ކުރިން
           ކިޔެވި ކިޔެވެލި މަހަކު އެއްޚަތިމްވެސް ކުރިން
                  ބިޔަ ދެ ޕިސްޓަން ނެތީމާ، އެކަކު ނުވި ހިލާ

ބުރަކަމެއްމީ ތެދެއް ދިޔަވަތުން ދިޔަ ނަގާ
      ކުރަލައޭ ދެއަތުގާ އެހެރަ ހަންޖާ ނަނގާ
           ފުރަމެ އެހެނަސް ކުރިން ރަށުތެރޭގައި ހިނގާ
              ބުރަފަތެއް”  ނޭނބުރޭތީ،   އެކަކުނުވި ހިލާ
   
ވައިކޮޅަށް ދަތުރުދާ ހޭރިޔާގާ ތެދޭ  
      އައިކޮޅުން ތަންކޮޅެއް ނުދެވި އެގޮތަށް އިނދޭ
            ބައިދުވަސް ވޭތިވާތީ  މިއަދު ގަތްލަދޭ
                    ގައިމު ސާފުޓު ނެތީމާ،  އެކަކު ނުވި ހިލާ

އެކުމަށާ ދާނެ ކުއްޖަކު މިދޯނިން ނެތީ
     އެކުއެކީ ނޫނަކަސް  ފަލި ޖަހަން ވާނެތީ
               އެކުވެރިންނަށް ރިޔާ ފެންލުމަށްވެސް ދަތީ
                   މެކުހަކަށް ނުޖެހިދާތީ އެކަކު  ނުވި ހިލާ

ފަޅުވެރިންނުވެ ފަޅަށް ގިނަވެ، ބާކީވެފާ
      ކަޅު ކަނޑިކި ދިނުމަކުންވެސް މަހަށް ނުފުރިފާ
               އަޅުގަނޑަށް ހުރެވެނީ އާދެ! ސޭކެއްވެފާ
                   ފަޅުފިލާ އަޑު ނެތީމާ، އެކަކު ނުވި ހިލާ!
                  ----------------

ޢަބުދުﷲ ޙިލްމީ
24 އޭޕްރީލް 2012މ.